I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hòa Congo (Republic of Congo)
- Thủ đô: Brazzaville
- Ngày Quốc khánh: 15/8/1960
- Vị trí địa lý: Cộng hòa Congo nằm phía Tây châu Phi, trên bờ Đại Tây dương, ở giữa Gabon và Angola.
- Diện tích: 342.000 km2
- Khí hậu: Xích đạo nóng ẩm.
- Dân số: 6,66 triệu người (năm 2025, theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF).
- Tôn giáo: Công giáo và các tôn giáo địa phương.
- Ngôn ngữ chính thức: tiếng Pháp (ngôn ngữ chính thức) và một số ngôn ngữ địa phương.
- Đơn vị tiền tệ: Franc XAF (1 USD = 555,6 XAF).
- GDP: 15,7 tỷ USD; GDP/đầu người: 2.420 USD (2025, theo IMF)
- Lãnh đạo chủ chốt:
- Tổng thống: Denis Sassou N’guesso (02/1979 - 8/1992; 10/1997 - nay).
- Thủ tướng: Anatole Collinet Makosso (từ tháng 5/2021)
- Chủ tịch Thượng viện: Pierre Ngolo (từ tháng 9/2017).
- Chủ tịch Hạ viện: Isidore Mvouba (từ tháng 8/2017).
- Bộ trưởng Ngoại giao, Hợp tác quốc tế và Kiều dân: Jean-Claude Gakosso (từ tháng 8/2015).
2. Khái quát lịch sử: Vương quốc Kongo được thành lập vào giai đoạn từ năm 1390 - 1914. Tháng 9 năm 1880, Pháp kí Hiệp ước Bateke với Vua Illoh Makoko của bộ tộc Bateke, xác lập quyền bảo trợ của Pháp đối với vùng phía Bắc sông Congo nhằm bảo vệ Vương quốc Kongo trước âm mưu xâm chiếm của Anh và Bỉ. Năm 1956, ông Fulbert Youlou thành lập đảng Liên minh Dân chủ bảo vệ lợi ích của người châu Phi (UDDIA). Nước Cộng hòa Congo được tuyên bố thành lập ngày 28/11/1958 với thủ đô là Brazzaville.
Ngày 12/7/1960, Pháp đồng ý trao trả độc lập hoàn toàn cho Congo. Ông Fulbert Youlou trở thành Tổng thống đầu tiên của Cộng hòa Congo. Tháng 3/1977, Tổng thống thứ tư của Cộng hòa Congo Marien Ngouabi bị ám sát khiến tình hình chính trị Cộng hòa Congo trở nên bất ổn. Tháng 02/1979, Phó Tổng thống đồng thời là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Denis Sassou Nguesso được cử làm Tổng thống. Cộng hòa Congo rơi vào nội chiến từ năm 1992-1997 do xung đột đảng phái, Tổng thống Denis Nguesso phải rời bỏ đất nước sang Paris, sau đó trở lại vào năm 1996 và giành thắng lợi tại cuộc bầu cử năm 1997. Ông giữ chức Tổng thống từ năm 1997 đến nay.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị
- Thể chế Nhà nước: Cộng hòa bán Tổng thống (sau khi Hiến pháp năm 2015 có hiệu lực). Tổng thống, có nhiệm kỳ 05 năm, là người đứng đầu Nhà nước. Thủ tướng đứng đầu chính phủ, có nhiệm kỳ 05 năm; chức danh Thủ tướng được lập và duy trì từ năm 1963 đến nay.
- Cơ cấu Nghị viện: Lưỡng viện gồm: Thượng viện được lập năm 1992, có 72 thành viên (12 tỉnh, mỗi tỉnh 6 người), nhiệm kỳ 06 năm; Hạ viện gồm 151 nghị sỹ, có nhiệm kỳ 05 năm.
- Đảng phái chính trị: Các đảng chính tại Cộng hòa Congo:
+ Đảng Lao động (PCT): là đảng cầm quyền hiện nay.
+ Đảng Phong trào vì dân chủ và phát triển toàn vẹn của Congo (MDDIC).
+ Đảng Liên minh châu Phi vì dân chủ - xã hội (UPD).
+ Đảng Vận động vì dân chủ và tiến bộ xã hội (RDPS).
4. Đặc điểm tình hình, chính sách
4.1. Chính trị: Trong những năm qua, tình chính trị - an ninh của Cộng hòa Congo tương đối ổn định. Đảng Lao động cầm quyền liên tục giành thắng lợi tại các cuộc bầu cử tổng thống năm 2011, 2016 và 2021.
4.2. Kinh tế: Cuối những năm 1970, Cộng hòa Congo tìm ra dầu mỏ, trữ lượng dầu thô hiện nay đạt gần 2 tỷ thùng; là nước sản xuất dầu thô lớn thứ sáu tại châu Phi Nam Sahara. Năm 2023, sản lượng khai thác đạt khoảng 250.000 thùng/ngày. Khai thác và xuất khẩu dầu mỏ là ngành kinh tế chủ lực của Cộng hòa Congo.
- Cơ cấu kinh tế: nông nghiệp 5,6%, công nghiệp 57,1%, dịch vụ 37,3%;
- Các đối tác thương mại chính: Trung Quốc, Pháp, Mỹ, Brazil….
- Các sản phẩm xuất nhập khẩu chính: đầu mỏ, đường, cacao, cà phê; máy móc, xăng dầu, vật liệu xây dựng…
- Tốc độ tăng trưởng kinh tế: 2,8% (2025, theo IMF).
5. Quan hệ đối ngoại
- Trung Quốc, Pháp và Mỹ hiện là những đối tác chính của Cộng hòa Congo về đầu tư, hỗ trợ tài chính, thương mại…
- Cộng hòa Congo là thành viên của Liên hợp quốc, Tổ chức Pháp ngữ, Phong trào Không liên kết, Liên minh châu Phi, Tổ chức Tiền tệ quốc tế, Tổ chức Thương mại thế giới...
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Chính trị - ngoại giao
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 16/7/1964. Hai nước duy trì quan hệ hữu nghị tốt đẹp. Cộng hòa Congo tích cực ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước của nhân dân Việt Nam.
- Cơ quan đại diện: Năm 1964, ta mở Đại sứ quán tại Brazzaville và đóng cửa cuối năm 1972; mở lại vào tháng 01/1980 và đóng cửa năm 1992.
- Trao đổi đoàn:
+ Đoàn Việt Nam thăm Cộng hòa Congo: Phó Chủ tịch nước Nguyễn Hữu Thọ (1978), Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1980), Phó Chủ tịch nước Huỳnh Tấn Phát (1983), Chủ tịch nước Trần Đức Lương (2002).
+ Đoàn Cộng hòa Congo thăm Việt Nam: Tổng thống Marien Ngouabi (1973), Tổng thống Denis Sassou Nguesso tham dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ tại Hà Nội năm 1997 và thăm chính thức Việt Nam năm 2000; Bộ trưởng Bộ Năng lượng và Thủy điện (5/2011); Bộ trưởng Kinh tế rừng, Phát triển bền vững và Môi trường (4/2012).
- Các cơ chế hợp tác: Hai nước họp Uỷ ban liên Chính phủ lần thứ nhất về hợp tác kinh tế - thương mại, văn hoá, khoa học - kĩ thuật tại Hà Nội (10/2003). Chủ tịch phân ban phía Việt Nam là Bộ Y tế, phía Cộng hòa Congo là Bộ Ngoại giao, Hợp tác và Pháp ngữ.
2. Kinh tế:
- Cộng hòa Congo là một những đối tác thương mại lớn của Việt Nam tại châu Phi. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt 678 triệu USD (trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 12 triệu USD, chủ yếu là phương tiện vận tải, phụ tùng, hàng thủy sản; nhập khẩu 666 triệu USD, chủ yếu là kim loại thường khác; gỗ và sản phẩm gỗ).
- Tính đến hết tháng 11/2025, Cộng hòa Congo có 01 dự án tại Việt Nam với số vốn đầu tư 20.000 USD.
3. Các lĩnh vực khác:
- Trong những năm 1980, Việt Nam đã từng gửi chuyên gia y tế, giáo dục sang giúp nước Bạn và thực hiện một số dự án nông nghiệp theo hình thức hợp tác ba bên tại Cộng hòa Congo.
4. Các Hiệp định, thoả thuận đã ký: Hiệp định khung hợp tác kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật (2000); Thoả thuận hợp tác ba bên giữa Việt Nam, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc và Cộng hòa Congo về an ninh lương thực (2001); Hiệp định thương mại (2002); Nghị định thư hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (2002); Nghị định thư hợp tác về giáo dục (2002); Nghị định thư hợp tác về công nghiệp và thoả thuận hợp tác giữa hai Phòng Thương mại và Công nghiệp hai nước (2002).
Tháng 01/2026